Żałobnica palmowa

Probosciger aterrimus

Systematyka

Nazwy:	Łacińskie:	Polskie:	Inne:
Gromada:	Aves	ptaki	Angielska:	Palm Cockatoo
Rząd:	Psittaciformes	papugowe	Czeska:	Kakadu palmový
Rodzina:	Cacatuidae	kakaduowate	Francuska:	Cacatoès noir
Rodzaj:	Probosciger	żałobnica	Holenderska	Zwarte Kaketoe
Gatunek:	Probosciger aterrimus	Żałobnica palmowa  (Kakadu palmowa)	Niemiecka:	Palmkakadu

EKOLOGIA

• Zasięg występowania

Żałobnica palmowa jest jedynym gatunkiem z rodzaju Probosciger. Występuje na Nowej Gwinei, wyspach Aru, na północy Australii na przylądku Jork. Wszędzie jest nieliczna i zagrożona wymarciem. Poza środowiskiem naturalnym najczęściej hodowana jest w ogrodach zoologicznych, jednak rzadko rozmnaża się w niewoli.

• Zajmowane stanowisko

Siedlisko żałobnicy palmowej jest specyficzne i obejmuje głównie obszary przejściowe między różnymi typami roślinności. Preferuje miejsca, które zapewniają zarówno osłonę, jak i łatwy dostęp do pożywienia oraz miejsc lęgowych. Zamieszkuje lasy deszczowe i lasy galeriowe. Spotykana jest w rzadszych lasach eukaliptusowych i sawannach z wysoką trawą, szczególnie w Australii. Las deszczowy służy jej jako miejsce żerowania w ciągu dnia, natomiast na sawannach łatwiej znajduje odpowiednie drzewa gniazdowe. Nie widuje się większych stad. Najczęściej żeruje w grupach do 6 osobników.

Żałobnica palmowa jest obligatoryjnym dziuplakiem. Do lęgu potrzebuje bardzo starych, żywych lub obumarłych drzew z naturalnie powstałymi, dużymi dziuplami. Najczęściej wybiera eukaliptusy, znajdujące się w pobliżu wody i w bezpiecznej odległości od gęstego lasu (średnio ok. 300 m), co ułatwia jej dolot do dziupli.  

MORFOLOGIA

Żałobnica palmowa dorasta do 55 – 60 cm długości. Samiec zwykle jest większy i cięższy. Samica osiąga do 1000 g, samiec natomiast może ważyć do 1200 g, należy więc do największych papug Australii. Rozpiętość skrzydeł wynosi od 70 do 100 cm.

Jest to charakterystyczny ptak z imponującym, długim i rzadkim czubem, złożonym z piór o kształcie wstążek, który stawia pionowo, gdy jest podekscytowany lub zaniepokojony. Posiada też jeden z największych dziobów wśród papug (większy jest tylko dziób ary hiacyntowej). Potężny dziób umożliwia nie tylko zjadanie bardzo twardych orzechów i nasion, ale także pozwala samcom odłamywać grube (ok. 2,5 cm) patyki z żywych drzew i w okresie godowym wykorzystywać je do uderzania w puste pnie, czym informuje konkurentów o zajętym terytorium. Większy dziób ma samiec. Jest nietypowy, ponieważ dolna i górna żuchwa nie stykają się na większości jego długości, co pozwala językowi przytrzymywać orzech przy górnej żuchwie, podczas gdy dolna żuchwa pracuje nad jego otwarciem. Język jest mięsisty, czerwony z czarnym zakończeniem, przystosowany do precyzyjnego wybierania miąższu z rozłupanych skorup. Żałobnica palmowa ma również charakterystyczną czerwoną plamę na policzku, czyli nieopierzony fragment skóry. Kolor staje się intensywniejszy (wręcz purpurowy), gdy ptak jest zdenerwowany lub przejawia zachowania godowe – działa to trochę jak ludzki rumieniec. Oko, które w stosunku do głowy jest małe, ma barwę ciemnobrązową.

Całe ciało pokrywają pióra o barwie głębokiej czerni lub bardzo ciemnego grafitu. Charakterystyczny jest dymny nalot (puder), który sprawia, że barwa jest niemal matowa. Skrzydła i ogon są zaokrąglone. Łapy są czarne.

Dawni systematycy byli przekonani, że istnieją cztery podgatunki, jednak dokładne badania genetyczne, przeprowadzone w XXI w., temu zaprzeczają. Populacje, zamieszkujące odizolowane tereny, mogą rzeczywiście nieznacznie się różnić, mimo wszystko prawdopodobnie nie tworzą oddzielnych podgatunków.

Hodowla

• Pomieszczenie do hodowli

W przypadku żałobnicy palmowej pomieszczenie do hodowli musi być prawdziwą „fortecą” ze względu na jej niszczycielską siłę dzioba i ogromną rozpiętość skrzydeł. Warto tez uwzględnić, że jest ptakiem używającym narzędzi. Należy więc zapomnieć o drewnie, bo zostanie przerobione na wióry w kilka godzin. Woliera musi być wykonana z grubych profili stalowych lub aluminiowych. Siatka powinna być zgrzewana, o grubości drutu min. 4-5 mm, ponieważ cieńsze druty zostaną przecięte dziobem, jak nożycami. Żałobnica potrzebuje przestrzeni do lotu. Minimalne wymiary dla pary to 8 m długości, 3 m szerokości i 3 m wysokości. Jako podłoga najlepiej sprawdza się betonowa wylewka z odpływem, co ułatwia codzienne mycie, bo żałobnica tworzy dużo pyłu i odchodów. Na części powierzchni można wysypać piasek lub żwir rzeczny. Grzędami powinny być grube gałęzie drzew owocowych lub dębu, które trzeba regularnie wymieniać. Zimą warto zapewnić temperaturę w granicach od 15 do 18 °C.

• Pokarm

W naturze żałobnica palmowa jest specjalistką od „trudnych przypadków”. Jej potężny dziób pozwala jej otwierać nasiona, których inne ptaki nawet nie ruszają. W hodowli dieta musi być urozmaicona i wysokotłuszczowa.

Kluczowym elementem diety są ulubione orzechy makadamia, brazylijskie, włoskie, laskowe oraz migdały. Powinny być podawane w całości, by ptak musiał je sam rozłupać. Warto też podawać mieszanki ziaren dla dużych papug, urozmaicane owocami tropikalnymi. Lubi papaję, mango, granaty, figi oraz owoce palmy oleistej. Z apetytem zje gotowaną kukurydzę w kolbach, marchew, brokuły, bataty i paprykę chili (papugi nie czują ostrości, a kapsaicyna jest dla nich zdrowa).

Świeże gałęzie drzew owocowych, wierzby czy brzozy z pąkami i młodą korą dostarczają mikroelementów i zajmują ptaka na długie godziny. W okresie lęgowym można podawać niewielkie ilości gotowanego jajka lub wysokiej jakości karmę jajeczną.

• Rozmnażanie

Rozmnażanie żałobnicy palmowej to wyzwanie dla cierpliwych, ponieważ jest jednym z najtrudniej rozmnażających się gatunków papug, co wynika z jej specyficznej biologii i bardzo niskiego tempa reprodukcji. Dojrzałość płciową osiąga późno, zazwyczaj między 7. a 10. rokiem życia. Parę tworzy na całe życie, a proces akceptacji partnera w niewoli może trwać latami.

Budka lęgowa musi być pancerna. Często stosuje się wydrążone pnie twardych drzew o wysokości ok. 1,5–2 m. Jako jedyna papuga buduje wewnątrz dziupli platformę z patyków. Samiec znosi setki gałązek (głównie eukaliptusowych lub wierzbowych), które następnie rozdrabnia, tworząc warstwę o grubości do 1 metra. Zapewnia to drenaż i odpowiednią wilgotność jaja.

Samica składa tylko jedno jajo i to raz na dwa lata. Inkubacja trwa około 30–35 dni. Wysiaduje głównie samica, podczas gdy samiec karmi ją i pilnuje terytorium. Młode wykluwa się nagie i wymaga bardzo wysokiej temperatury w gnieździe, które opuszcza dopiero po 100–110 dniach. Pozostaje zależne od rodziców przez kolejne kilka miesięcy, co sprawia, że para nie przystępuje do kolejnych lęgów w tym samym roku.